Studerende leraren en de beroepspraktijk

Er is al veel inzicht in welke factoren er tijdens professionaliseringsprocessen voor kunnen zorgen dat een rijke leeromgeving ontstaat waarin studerende leraren zichzelf kunnen ontwikkelen en tevens bij kunnen dragen aan schoolontwikkeling. Deze rijke leeromgeving vormgeven blijkt echter lastig te realiseren omdat zoveel factoren en processen een rol spelen. Er is inzicht nodig in de onderliggende mechanismen die ervoor zorgen dat ‘agency’ van studerende leraren zich ontwikkelt. 'Agency' betreft de mate waarin een professional er bewust voor kiest en in staat is om invloed uit te oefenen op diens werk en diens professionele rol. Meer inzicht in hoe 'agency' ontstaat kan een brug gevormd worden tussen individuele professionalisering en organisatieleren.

Het onderzoeksdoel is inzicht ontwikkelen in welke mechanismen de ontwikkeling van 'agency' belemmeren en bevorderen in potentieel kansrijke leeromgevingen waarin opleiding en beroepspraktijk nauw samenwerken aan onderwijsvernieuwing. Op grond van de uitkomsten van het onderzoek worden vuistregels en voorbeelden geformuleerd om ‘agency’ van studentprofessionals te bevorderen. We verwachten inzichten op te doen op grond waarvan opleidingen en beroepspraktijk tot kwaliteitsverbetering kunnen komen.

Impact voor het onderwijs

Het onderzoek biedt:

• handvatten voor het ontwerpen van professionele masteropleidingen
• inzichten voor scholen die leraren willen positioneren als medeontwerpers van onderwijsontwikkeling
• een analytisch kader om agency-ontwikkeling systematisch te volgen
• ontwerpprincipes voor krachtige duale professionaliseringscontexten

Het onderzoek laat zien hoe ‘affordances’ (handelingsmogelijkheden in opleidingspraktijk en beroepspraktijk) betekenis krijgen in de wisselwerking tussen beide praktijken. Hun waarde ontstaat niet automatisch, maar komt voort uit de wijze waarop leraren deze mogelijkheden verbinden met hun aspiraties en de dynamiek van hun praktijk. Hiermee wordt zichtbaar hoe individuele professionalisering en organisatieleren elkaar kunnen versterken binnen duale leercontexten.

Het ontwikkelde raamwerk is inzetbaar in praktijkgericht onderzoek binnen KC LENI en verwante lectoraten en wordt benut in de verdere ontwikkeling van curriculum, toetsing en begeleiding binnen de Master Educational Needs (MEN).
Met publicaties en kennisdeling draagt het onderzoek bij aan de (inter)nationale theorievorming rondom teacher agency en professionele ontwikkeling.
De resultaten ondersteunen duurzame onderwijsontwikkeling waarin leraren niet alleen deelnemen aan verandering, maar deze mede vormgeven.

Betekenis voor Hogeschool Utrecht 

Dit promotieonderzoek sluit direct aan bij de strategische koers van Hogeschool Utrecht waarin praktijkgericht onderzoek, professionele ruimte en leven lang ontwikkelen centraal staan. Het positioneert de HU als kennisinstelling die niet alleen interventies ontwikkelt, maar ook de onderliggende mechanismen van professionele ontwikkeling expliciteert en theoretisch verdiept. Door ‘agency’ te analyseren als relationeel, normatief en ontwikkelingsgericht proces draagt het onderzoek bij aan een sterker conceptueel fundament onder professionele masteropleidingen.
Daarnaast onderstreept het onderzoek de rol van de HU als regionale kennispartner in duurzame onderwijsontwikkeling: opleiding en werkveld worden niet los van elkaar gezien, maar als verweven praktijken waarin professionals actief betekenis geven aan verandering.

Wetenschappelijke output

De bevindingen uit dit promotieonderzoek zijn gepubliceerd en gepresenteerd in nationale en internationale contexten.

Gepubliceerd artikel

Emans, A., Oolbekkink-Marchand, H., Bakker, C., & De Bruijn, E. (2025). Teacher Agency in the Dynamics of Educational Practices: A Theory Synthesis. Frontiers in Education, 9. https://doi.org/10.3389/feduc.2024.1515123

Artikelen in voorbereiding/under review

Op basis van de empirische studies zijn aanvullende artikelen ingediend bij internationale peer-reviewed tijdschriften.

Proefschrift

Emans, A. (2026). De ontwikkeling van teacher agency in de dynamiek van een duale leercontext: navigating aspirations and practices. Universiteit Utrecht.
Het proefschrift wordt vijf dagen voorafgaand aan de promotie online beschikbaar gesteld via de Universiteit Utrecht.

01 januari 2019 - 20 maart 2026

In een pre-studie vindt literatuuronderzoek en raadpleging van experts plaats. Op basis hiervan komen we tot een aantal mogelijke mechanismen die een rol kunnen spelen in het belemmeren of bevorderen van 'agency' en worden onderzoeksinstrumenten ontworpen die ter validering voorgelegd worden aan ‘peers’.

Vervolgens wordt een multiple casestudy uitgevoerd van drie parallelle cases met een looptijd van twee jaar. Hierdoor krijgen we een breed beeld van de professionaliseringsprocessen en de werkzame mechanismen die hierin een rol spelen en kunnen we rivaliserende verklaringen voor ontwikkelingen van ‘agency’ uitsluiten.