“Wij zijn de ruggengraat van het economisch denken”

Mensen nemen vaak irrationele, niet-optimale beslissingen, zowel in hun persoonlijk leven als op professioneel gebied. Om te achterhalen hoe we dit kunnen doorbreken, combineert lector Financieel Economische Innovatie Edwin Weesie kennis uit de psychologie en de gedragseconomie.

“In bedrijven is vaak sprake van verzonken kosten, net als in het dagelijks leven”, vertelt Weesie. “Je blijft bijvoorbeeld in een disfunctionele, ongelukkige relatie of vriendschap, vanwege de jaren die je erin hebt geïnvesteerd. In het bedrijfsleven gebeurt dit ook vaak. Je investeert in een bedrijf, maar gaandeweg ontdek je dat het niet werkt. Toch ga je ermee door, terwijl je beter je verlies kunt nemen om een andere richting in te slaan. Mijn rol is dan: kritische vragen stellen én perspectief bieden.”

“Er zijn veel ondernemers maar ook beleidsmakers met mooie, charmante ideeën die in de praktijk vaak heel anders werken dan in theorie”, vervolgt Weesie. “Zo hebben beleidsmakers het over duurzame overdracht van agrarische ondernemingen, maar realiseren ze zich niet hoeveel consequenties dat voor kleine boeren heeft. Het werkt niet om te zeggen dat ze hun bedrijf moeten verplaatsen of liquideren. Je moet ze perspectief bieden. Omdat ik een neutrale partij ben, kan ik als luis in de pels fungeren. Als onafhankelijke partij spreek ik veel met het ministerie van landbouw en met boeren. Men zit vast in bepaalde denkpatronen en emoties en ik probeer ze daaruit te halen.”

“Ik zou natuurlijk voor een groot commercieel adviesbureau kunnen gaan werken, maar dan gaat het vooral om geld verdienen. Mij gaat het ook om de maatschappelijke functie, om kennisdelen. Daarom ben ik ooit vanuit het bedrijfsleven overgestapt naar het onderwijs: daar kun je je kennis delen zonder bang te hoeven zijn dat je concurrenten er met jouw ideeën vandoor gaan. Onze productiviteit als lectoraat is in commerciële termen laag, omdat we een langere horizon hebben. Maar als lectoraat zijn wij wél de stabiele factor. Beleidsmakers wisselen regelmatig, maar ik als lector blijf. Onze kennis gaat niet verloren, zoals dat bij overheden vaak wel het geval is. Wij zijn daardoor de ruggengraat van het economisch denken. Ook tussen hogescholen wisselen we heel veel kennis uit. We zijn niet bang om die te delen, want we hebben allemaal een maatschappelijke opdracht.”

“Bedrijfsoverdrachten zijn mijn specialiteit. In die context laat ik mijn onderzoekers veel tools voor ondernemers bouwen, met een reality-check erin zodat ze hun romantische ideeën kunnen afzetten tegen de realiteit. Bijvoorbeeld: kun je het betalen? Als je een bedrijf wilt beginnen, heb je zo vijf tot zes miljoen euro nodig. Je moet dus wel een business case hebben. Wij helpen ondernemers onder andere om een investeringsplan te maken. Vroeger deed de Kamer van Koophandel dat, maar daar zijn de afgelopen jaren zo’n beetje alle adviseurs wegbezuinigd.”

“We werken ook samen met het ondernemersklankbord voor gemeenten. Met dit klankbord verwijzen we kleine ondernemers door naar een expert. We ontwikkelen routes om een bedrijf te kopen of verkopen, om uit te treden of toe te treden. Dan hoeven deze ondernemers niet meer naar een duur, commercieel bedrijf. De experts zijn vaak ex-ondernemers die op vrijwillige basis willen coachen. Bij hen zit veel kennis en ze zijn meestal ook veel realistischer dan beginners. Deze formule kunnen we verspreiden in Nederland, het is een mooi voorbeeld dat laat zien hoe het wél werkt. In diverse andere landen heeft men deze succesformule al overgenomen, zoals in Finland en Vlaanderen.”

“Bij het NUFFIC en bij het Ministerie van OCW heb ik ervoor gepleit om studenten meer onderzoek te laten doen. Ons lectoraat laat studenten meedraaien in de projecten. Dat is heel leerzaam en ze leveren een goede bijdrage, omdat ze nog geen oogkleppen op hebben. Het zou goed zijn om in het onderwijscurriculum ruimte vrij te maken voor onderzoek. Nu doen studenten meestal alleen onderzoek voor hun afstudeerproject, maar dan moet je een beroepsproduct opleveren. Onderzoek doen is echter een ander vak.”

“We zouden in het hbo het vak wetenschapsfilosofie moeten introduceren, zodat alle studenten vanaf het tweede studiejaar les krijgen in methoden en technieken. Het is er wel, maar vaak oppervlakkig. Je zou dat centraal kunnen regelen, dan kom je ook nog eens andere soorten studenten tegen, van buiten de eigen bubbel. Ik zie veel meetinstrumenten die nog niet altijd zo robuust zijn als ik zou willen, daar is nog een slag te maken. Het niveau moet omhoog, dat kost tijd en geld. Maar de context en de onderzoeksvragen moeten vooral uit het veld komen.”

Edwin Weesie is als lector Financieel Economische Innovatie verbonden aan het Kenniscentrum Digital Business & Media van Hogeschool Utrecht. De titel van zijn openbare les is: 'Wat is het waard? De wetenschap achter menselijk gedrag en de prijs van alles.'

Tekst: Mariek Hilhorst