Onderzoek naar slangengif trekt veel studenten voor nieuwe HU minor

ILC-docenten Robert Jan Veldman en Ronald Vlasblom stonden wel even te kijken toen Jory in 2018 zijn opmerkelijke voorstel deed. Ze besloten eerst maar eens met de veiligheidsfunctionaris te overleggen. Met wat extra voorzorgsmaatregelen bleek het project uitvoerbaar. Robert Jan moest wel even een mentale drempel over: “Ik hou helemaal niet van slangen. Ik ontvang dat gif als poeder – dat vind ik wel spannend genoeg.”

Werken met slangengif spreekt tot de verbeelding. Het is een fascinerend onderwerp waarmee inmiddels al veel studenten enthousiast zijn gemaakt voor praktijkgericht onderzoek. Elk jaar zijn er meer aanmeldingen voor dit project dan plaatsen. Maar de aantrekkingskracht zit hem niet alleen in het exotische onderwerp, het zit ook in het onderzoek zelf, stelt Robert Jan. “In biologisch laboratoriumonderzoek zijn de testresultaten vaak weinig uitgesproken, je hebt veel statistiek nodig voordat je conclusies kunt trekken. Bij slangengif is dat wel anders.” Ronald vertelt hoe ze voor onderzoek ooit een sterk verdund gif injecteerden in hartspierweefsel. “Het stopte vrijwel direct met kloppen. Dat is indrukwekkend – ook voor onze studenten. Meestal zie je bij het testen van stoffen minimale effecten op cellen. Dat je effecten kunt waarnemen op eiwitniveau én op macroscopisch niveau, is nogal zeldzaam in ons vak. Het helpt studenten beter inzicht te krijgen in het vakgebied en in het belang ervan.”

Naast het onderwerp en de relatief spectaculaire onderzoeksresultaten bleek ten slotte ook Jory zelf een bron van inspiratie voor studenten, vertelt Robert Jan: “Hij is van de mavo naar het mbo gegaan, toen naar ons, vervolgens is hij in Leiden gaan studeren en inmiddels doet hij een PhD in Washington. Hij is vriendelijk en communiceert makkelijk. Ook nu, als gevestigd wetenschapper, is hij nog altijd meer dan bereid om vragen van onze studenten te beantwoorden.”

Praktijkgericht onderzoek begint binnen een hogeschool doorgaans in een lectoraat, waar opleidingen vervolgens bij aanhaken. Het is best bijzonder dat dit onderzoek uit het onderwijs is geboren. Niet dat Robert Jan en Ronald pretenderen baanbrekend onderzoek te verrichten. Voor hen is dit primair een mooie manier om studenten onderzoekservaring te laten opdoen. Maar in de acht jaar dat dit project loopt, hebben ze een aardig netwerk opgebouwd. Robert Jan: “Vorig jaar gaven Ronald en ik een presentatie over ons onderzoek, die leidde tot een samenwerking met Saxion Hogeschool. Ook een lector uit Nijmegen kwam toen met enkele mooie voorstellen. Zo is dit onderzoek echt een netwerkverbinder geworden. En dat allemaal omdat we destijds een student vrijheid durfden te geven om een eigen project te beginnen. Soms is het goed om buiten de lijntjes te kleuren.”

Mede dankzij deze samenwerkingen blijft de opbrengst niet beperkt tot geïnspireerde studenten. Ronald: “Wij werken vooral met biologische modellen, waarmee we onderzoeken hoe dat gif nou precies werkt. Dat is onze niche en die blijkt waardevol.” Zo leidde het onderzoek van het instituut tot een wetenschappelijke publicatie – met meer op komst. Onder andere samen met mensen van de Vrije Universiteit en onderzoekers van Naturalis, waaronder de bekende bioloog Mátyás Bittenbinder, die onderzoekt of de celdodende capaciteit van slangengif kan worden ingezet om kankercellen te bestrijden. “Als wij met onze studenten een klein taartpuntje van zo’n onderzoek kunnen doen, hier of op stage, is dat natuurlijk prachtig voor ze. Het laat zó mooi zien wat voor impact je kunt hebben in ons vakgebied en met deze vorm van onderzoek”, stelt Ronald.

En nu komt er ook nog eens een nieuwe KoM-minor, Innovative Testing in Health and Disease, die vanaf september 2026 landelijk aangeboden wordt. Hierdoor kunnen straks nóg meer studenten aan de slag kunnen met slangengif. De minor heeft bovendien een nieuwe insteek, vertelt Ronald. “Binnen het onderwijs zien we een duidelijke verschuiving richting onderzoek zonder dierlijke modellen. Met onze studenten hebben we bijvoorbeeld een testmodel ontwikkeld op basis van eenvoudig biologisch weefsel, waarmee we belangrijke principes kunnen bestuderen. Tegelijkertijd stimuleert dit ons om verder te verkennen hoe we volledig kunnen overstappen naar dierproefvrije benaderingen. Op het Utrecht Science Park is inmiddels een nationaal centrum voor proefdiervrij biomedisch onderzoek, Ombion-CPBT, waar gewerkt wordt aan nieuwe manieren om medicijnen en behandelingen te ontwikkelen, zonder gebruik van dierlijke modellen. De HU is een van de kernpartners in dit centrum. In de minor onderzoeken we samen hoe we ons onderzoek naar slangengif verder kunnen ontwikkelen binnen deze innovatieve, dierproefvrije context.”

De minor bood oorspronkelijk 18 plekken maar die zaten zó snel vol dat is opgeschaald naar 24 plekken. “Het is mooi om te zien hoe dit onderwerp docenten, studenten en onderzoekers verbindt”, stelt Ronald. “Dat dit onderzoek is ontstaan uit het onderwijs past goed bij de ambitie van de HU om praktijkgericht onderzoek en onderwijs te verweven en elkaar te laten versterken”, vult Robert Jan aan. “Maar bovenal is dit gewoon heel mooi en inspirerend onderzoek, ook voor ons. Soms duik ik thuis ’s avonds nog even de data in. We blijven onderzoekers in hart en nieren. Fantastisch dat we dit binnen de HU kunnen combineren met inspirerend onderwijs!”