Onderzoek naar beter burgerschapsonderwijs in het mbo

Hoe kunnen mbo-studenten met burgerschapsonderwijs worden opgeleid tot kritische burgers? Hoe kunnen strategieën voor kritisch denken worden toegepast in de lespraktijk en wat voor lesmateriaal is daarvoor nodig? Onderzoeker Anouk Zuurmond van lectoraat Normatieve Professionalisering van Hogeschool Utrecht is op zoek naar de antwoorden.

“Uit onderzoek blijkt dat de beroepspraktijk het belangrijk vindt dat mbo-studenten autonoom en kritisch leren denken. Daarom is burgerschapsonderwijs met daarin nadruk op eigen handelen en denken, analyseren en evalueren, en het openstaan voor andere perspectieven van grote waarde”, vertelt onderzoeker Anouk Zuurmond. “De vraag die nu leeft bij onderwijsinstellingen is hoe dat onderwijs er precies uit moet zien. Uit eerder onderzoek blijkt dat het burgerschapsonderwijs in het mbo soms betuttelend is. Er wordt studenten niet alleen geleerd om de regels van bedrijven en maatschappijen te leren kennen, maar ze ook te volgen. Zonder kritische vragen te stellen. Met ons onderzoek willen we helpen het burgerschapsonderwijs zo in te richten dat studenten leren zich kritisch op te stellen en de juiste vragen te stellen.”

Black Lives Matter beweging en ouderdom

De onderzoeksgroep bekijkt hoe er meer ruimte kan komen voor kritisch burgerschap, Bildung en autonomie in het middelbaar beroepsonderwijs. De afgelopen twee jaar hebben docent-ontwikkelteams, bestaande uit Nederlands-, burgerschap- en vakdocenten, bij ROC van Twente en ROC Midden Nederland samen met het projectteam lesmaterialen ontworpen waarin beroepsvoorbereiding en kritisch burgerschap gecombineerd worden. Zuurmond legt uit: “Bij het Sport College wordt bijvoorbeeld gekeken naar de politieke dimensie van sport. Denk bijvoorbeeld aan de Black Lives Matter beweging, waar sporters in de Verenigde Staten politieke statements maken tijdens het volkslied. Studenten wordt geleerd om de posities van de voor- en tegenstanders van deze protesten op het sportveld te onderzoeken. Zo oefenen ze met het analyseren en evalueren van argumenten, maar ook met het openstaan voor andere perspectieven. Daarmee werken ze dus aan een beroepsthema en aan burgerschap.”

 

“Een ander voorbeeld is het thema ouderdom, waar studenten van de opleiding Zorg en Welzijn veel mee te maken hebben. In een opdracht waarbij de lessen Nederlands en Burgerschap samen komen, krijgen de studenten de taak om op onderzoek uit te gaan. Ze interviewen mensen uit verschillende culturen over hun ideeën met betrekking tot ouderdom en ouderenzorg, reflecteren op hun eigen opvattingen en schrijven vervolgens een betoog over ouderenzorg in Nederland. Ook op deze manier komen de strategieën rond kritisch denken terug: reflecteren, redeneren, openheid voor andere perspectieven.”

Eerste bevindingen

De eerste evaluatie met studenten heeft plaatsgevonden, maar door de coronacrisis laten verdere evaluaties en focusgroepenlanger op zich wachten. “We bekijken nu hoe we de evaluaties online voort kunnen zetten, maar de eerste reacties van studenten zijn voorzichtig positief. Studenten hebben aangegeven dat zij de principes van kritisch denken, zoals reflecteren en meerdere perspectieven bekijken, eerst lastig vonden om toe te passen. Naarmate ze er langer mee bezig waren, vonden ze het juist wel heel leuk om zelf op onderzoek uit te gaan en interviews te doen.” Het lesmateriaal wordt na verdere evaluatie doorontwikkeld om beter inzetbaar te zijn voor de uiteenlopende doelgroep op het gebied van taalbeheersing en niveau.

Samenwerking

Het onderzoek wordt uitgevoerd door de beide ROC’s, lectoraat Normatieve Professionalisering van Hogeschool Utrecht, Rijksuniversiteit Groningen en Universiteit Twente. Het onderzoek loopt nu twee jaar met financiering van NRO Werkplaats Onderwijsonderzoek MBO. Daarnaast is de projectgroep nu bezig met een plan voor vervolgonderzoek op het gebied van toetsing van kritisch denken en professionalisering van mbo-collega’s.

Deel dit artikel