Nieuw lectoraat onderzoekt kansen voor meertalig onderwijs

De Nederlandse samenleving is in toenemende mate meertalig. “Een strikt onderscheid tussen moedertalen, tweede talen en vreemde talen in afzonderlijke schoolvakken past daar niet meer bij”, vinden Rick de Graaff en Maaike Hajer. Zij zijn vanaf 1 januari 2020 lectoren van het nieuwe lectoraat Meertaligheid & Onderwijs. Dit gaat onderzoek doen naar hoe álle leerlingen vanuit hun (veel-)talige achtergrond kwalitatief hoogwaardig onderwijs kunnen krijgen, en wat het onderwijs daarvoor nodig heeft.

Het nieuwe lectoraat Meertaligheid & Onderwijs is een logisch vervolg op (en samengaan van) de lectoraten Didactiek van de Moderne Vreemde Talen en Geletterdheid. Hun lectoren, respectievelijk Rick de Graaff en Maaike Hajer, hebben elkaar gevonden in de urgente onderzoeksvraag naar hoe adequaat en efficiënt meertalig onderwijs kan worden ontwikkeld. Onderwijs dat recht doet aan onze meertalige samenleving. De Graaff: “Als we het hebben over onderwijs in de moedertaal, is moedertaal maar al te vaak synoniem voor het Nederlands. Terwijl veel kinderen in Nederland een andere moedertaal hebben. Het is belangrijk dat het onderwijs daar meer rekening mee gaat houden.”

Kennis kunnen uiten

Maaike Hajer: “We willen dat opleidingen in onze meertalige samenleving het onderwijs niet meer vanuit ingeslepen, eentalige routines maar vanuit de belangen van het kind benaderen. Een kind met een andere moedertaal heeft vaak al veel kennis opgedaan. Kennis die het nog niet in het Nederlands kan uiten. Stel, dit is een biologieles. Ik vraag jou: vertel alles dat je weet over de spijsvertering – maar wel in het Frans. Dan kan je opeens niet bij de kennis die je al bezit. Zo is het nu voor veel schoolgaande kinderen voor wie Nederlands de tweede taal is. Wij willen onderzoeken hoe we deze situatie kunnen verbeteren.”

Meer dan een didactische uitdaging

Dat is niet alleen een didactische uitdaging. De Graaff: “We moeten ook simpelweg openstaan voor het benutten van andere talen dan het Nederlands in het onderwijs. Wat voor woorden ken je over dit onderwerp in het Turks, Arabisch, Pools? Kan je die woorden uitleggen? Met dit soort vragen geef je leerlingen de mogelijkheid hun kennis te delen en er op te reflecteren. Andere kinderen leren zo ook nieuwe woorden en inzichten. Door onderwijs op een natuurlijke manier meertalig te maken, sluit je veel beter aan op de sociale, multiculturele context waarin kinderen opgroeien.” Dit vraagt vaak ook om een ander schoolbeleid, soms ook om andere voorwaarden die overheid en gemeenten aan het onderwijs stellen, vertelt Hajer. “Het gaat ons lectoraat dan ook om het ontwikkelen van een integrale aanpak.”

"Wie zijn taal deelt, deelt ook zijn cultuur"

Rick de Graaff

Bewustwording

Meertaligheid is ook een kwestie van bewustwording, stelt Hajer. “We werken in een internationaal project samen met Zweedse scholen. De klassen daar hebben alle kernbegrippen rond onderwerpen in verschillende talen aan de muur gehangen. Een hele eenvoudige oplossing, maar wel eentje van het soort waar in ons onderwijs maar weinig aan gedacht wordt.” Dit soort oplossingen, die bijdragen aan de bewustwording rond meertaligheid én aan meertalig onderwijs in de praktijk, gaan zeker ook deel uitmaken van het onderzoek van het lectoraat. Welke methoden bestaan er al? Wat werkt wel en wanneer precies, en wat werkt niet? Wat moeten docenten leren om dit te willen en te kunnen?

Positief inzetten

Er is in Nederland veel te doen rond Engels als instructietaal, vooral in het hoger onderwijs. Is dat geen oplossing voor meertalige klassen? “Engels als instructietaal kan een nivellerende werking hebben”, beaamt De Graaff. “Maar het gaat ons niet om het ‘oplossen’ van meertaligheid in het onderwijs maar om het positief inzetten van meertaligheid. Hoe kunnen we leerlingen optimaal voorbereiden op een internationaal georiënteerde, multiculturele samenleving? Dat kan niet zonder meertaligheid. Daar zijn Nederlands en andere ‘thuistalen’ voor nodig, en Engels en andere ‘vreemde talen’. Want wie zijn taal deelt, deelt ook zijn cultuur.”

Opgave voor docenten

Meertaligheid in het onderwijs, dat vraagt nogal wat van de docent. “Hajer: “Zeker. Maar het is niet ons doel docenten opeens allerlei talen te laten leren. Het is ons streven dat ze meer openstaan voor andere talen en in het Nederlandse onderwijs meer talen betrekken.” De Graaff: “Taalonderwijs, ook in traditionele vakken als Engels, Duits en Frans, staat nu meestal geheel los van het andere onderwijs. Wat als we dat nu eens meer gelijk op laten gaan? Dat je in een taalvak de woorden leert die je in andere vakken, zoals geschiedenis en biologie, kunt gebruiken? Je moet van de taalvakken geen hulpvakken maken, maar een verbinding leggen met andere vakken kan een grote voordelen bieden, zeker ook voor een meertalige klas.” Niet voor niets zijn de lerarenopleidingen van de HU sterk betrokken bij het lectoraat. Hajer: “De docenten van morgen moeten de ruimte krijgen om meertalig onderwijs te ontwikkelen en te oefenen.”

Geïnteresseerd? Meer weten over het lectoraat en het onderzoek naar meertaligheid en onderwijs? Neem contact op met Maaike Hajer of Rick de Graaff, of kijk op de pagina van het lectoraat Meertaligheid & Onderwijs.

Deel dit artikel