“Iedere professional moet zichzelf de vraag stellen wat ‘goed werk’ is”

Iedere professional neemt zijn persoonlijkheid mee naar de beroepspraktijk. Samen met verworven vakkennis beïnvloedt de persoonlijkheid de morele en praktische afwegingen en dus de professionele keuzes die gemaakt worden. Het lectoraat Normatieve Professionalisering, dat per 1 oktober is gecontinueerd, doet hier onderzoek naar. “Het hoort bij professional-zijn op hbo-niveau dat je de regels van het beroep bevraagt en dat je je bewust bent van de normativiteit van werk.”

Cok Bakker, lector Normatieve Professionalisering bij Hogeschool Utrecht (HU) en hoogleraar Levensbeschouwelijke Vorming aan Universiteit Utrecht, heeft vanuit zijn twee aanstellingen een gecombineerde onderzoeksgroep neergezet. “Er is een inhoudelijke link doordat het stellen van fundamentele vragen over beroepsbeoefening een vorm van levensbeschouwelijke vorming is. Ook hebben praktijkgericht onderzoek en wetenschappelijk onderzoek verschillende culturen en door ze bij elkaar te brengen, blijven wij ook scherp als onderzoekers om onze eigen beroepsbeoefening te bevragen.”

Wat is goed werk?

Het lectoraat Normatieve Professionalisering streeft ernaar dat iedere professional zichzelf de vraag leert stellen ‘wat is goed werk?’ en niet alleen de vraag ‘hoe doe ik mijn werk goed?’. Cok Bakker: “de tweede vraag laat iets of iemand anders bepalen hoe jij je werk goed doet, maar bij de eerste vraag ga je zelf op zoek naar antwoorden door te reflecteren op achterliggende kaders, betekenissen en opvattingen. We willen dat mensen zich bewust worden van hun eigen professionele en persoonlijke kaders. Tussen beroepen zijn ook cultuurverschillen. Zo is er binnen lerarenopleidingen en maatschappelijke vakken veel aandacht voor zelfreflectie, met vragen als ‘wie ben ik?’ en ‘waarom doe ik dit op deze manier?’. Terwijl bijvoorbeeld bij financiële beroepen of in de bouw dit soort vragen veel minder wordt gesteld.”

"Als we willen dat professionals normatieve vragen gaan stellen, dan moeten we studenten daarin opleiden"

Regels bevragen

“Vaak denken professionals dat ze simpelweg de regels van hun werk moeten uitvoeren en dat het werk dan goed is gedaan. Ons doel is dat mensen die regels bevragen. Dat begint met het bewust zijn van hun eigen interpretatie van die regels, dat ze bedenken dat verschillende acties kunnen voortkomen uit een en dezelfde regel. In de financieel-economische sector bijvoorbeeld zou je al gauw kunnen denken dat het taxeren van bedrijven of gebouwen een objectieve taak is, maar als je beter kijkt dan snap je dat er toch sprake is van een groot aantal subjectieve stappen. Zo laat onderzoek onder vastgoedtaxateurs zien dat er grote verschillen zijn over de opvattingen van hun beroep: de een ziet zichzelf als adviseur, de ander als expert en weer een ander voelt vooral een maatschappelijke verantwoordelijkheid. Ook zit er aan veel beroepen een moreel aspect. Stel dat een optometrist bijvoorbeeld een oogmeting bij een bekende oudere man doet om te bepalen of hij zijn rijbewijs mag behouden, en hij of zij weet dat de auto nog het enige vervoersmiddel is van de man. Op grond waarvan kies je dan? Het is enorm belangrijk je van dit soort morele vragen bewust te zijn.”

Leren en innoveren

Ook onderzoekt het lectoraat de rol van normatieve professionalisering in het beroepsonderwijs. “Als we willen dat professionals normatieve vragen gaan stellen, dan moeten we studenten daarin opleiden. Naast alle vakkennis die aankomend professionals nodig hebben, is het ook heel belangrijk de persoonlijke kant mee te nemen in het onderwijs. Het gaat erom hoe je door je expertise goede dingen tot stand kan brengen en de wereld en samenleving daardoor beter of mooier kan maken. Dat raakt aan de motivatie van een student voor zijn of haar beroep. Je kunt een taxateur leren om volgens een bepaald format ‘netjes’ een adviesrapport te schrijven: hoe ziet dat eruit en wat moet erin staan. Je kunt óók met studenten in de taxatie-business nadenken over de invloed van wat jij weet over wat er op het spel staat voor de klant op basis van een adviesrapport. Een gesprek hierover met medestudenten kan ze leren dat het hier gaat over cruciale keuzemomenten.”

De betekenis van studentsucces

“Ook bekijken we natuurlijk kritisch ons eigen onderzoek, zowel van onze onderzoeksgroep als van de HU, want ook onze blik is gekleurd. Interessant is bijvoorbeeld dat we als HU ambiëren bij te dragen aan het realiseren van de Sustainable Development Goals, gemeenschapsvorming en studentsucces. We willen graag vanuit onze eigen onderzoeken hieraan bijdragen. Dat begint al met een conceptuele verheldering: wat is succes eigenlijk? Hoe kunnen we vanuit onderzoek bijdragen aan studentsucces? Succes blijkt dan al snel meer te zijn dan alleen maar zo efficiënt mogelijk na vier jaar de eindstreep halen van een opleiding. Een succes is ook dat je erachter komt wie je bent, dat je leert omgaan met tegenslagen en creatief leert zijn om nieuwe carrièrepaden te bewandelen.”

Deel dit artikel