Wiskundelessen analyseren als een voetbalwedstrijd

Beginnende wiskundeleraren kunnen in de klas niet altijd goed inschatten wanneer het nodig is door te vragen of het gesprek aan te gaan met een leerling. Onderzoeker Jop Schaap werkt sinds 1 september als promovendus bij het lectoraat Didactiek van Wiskunde en Rekenen. Hij gaat onderzoeken hoe het analyseren van authentieke praktijksituaties in de lerarenopleiding Wiskunde meer aandacht kan krijgen door de inzet van multimedia.

Jop Schaap

"Beginnende wiskundedocenten willen leerlingen graag helpen om het juiste antwoord te vinden”, zegt onderzoeker Jop Schaap. “Als een leerling bijvoorbeeld zegt: ‘ik snap het niet’, leggen ze de som opnieuw uit. Maar soms zit het probleem ergens anders. Het zou goed zijn als wiskundedocenten tijdens hun opleiding door een bepaalde bril leren kijken en kunnen bedenken: wat voor soort vergissing maakt die leerling nu eigenlijk, welke redenering gaat erachter schuil? Of speelt weinig zelfvertrouwen hier een rol en kan ik deze leerling daarmee helpen? Veel hangt af van de situatie van het moment. Vergelijk het met autorijden. Je ziet bijvoorbeeld dat de bestuurder in de auto vóór je druk aan het bellen is. Dat weeg je mee in je besluit al dan niet te gaan inhalen. Je registreert en interpreteert als bestuurder doorlopend allerlei subtiele signalen op basis waarvan je handelt. In de klas hoort dat net zo te zijn. Ervaren docenten zijn in staat in de klas alle dingen die van belang zijn waar te nemen en interpreteren – en vervolgens te beslissen wat daar mee te doen. Maar ook tijdens de opleiding kun je dit al leren.”

De praktijk binnen de opleiding

Jop Schaap

Het blijkt goed te werken om tijdens de opleiding heel veel verschillende bronnen – rich resources – te gebruiken om klassensituaties te analyseren. Niet alleen papieren bronnen maar ook allerlei andere hulpmiddelen, zoals lesobservaties met behulp van LessonNote op de iPad, opnames van leraar-leerling-interacties en interviews met leerlingen. “Door de inzet van multimediaal materiaal kun je vanuit verschillende perspectieven kritische beroepssituaties analyseren. Op deze manier halen we de praktijk de opleiding binnen. Het grote voordeel is dat op die manier niet langer gesimplificeerde praktijksituaties centraal staan, maar authentieke klassensituaties, met alle chaos en onduidelijkheid die daarbij horen. Leraren in opleiding kunnen zo in de rust van de opleiding kritische praktijksituaties leren herkennen, interpreteren en analyseren en bedenken hoe ze erop kunnen reageren – teacher noticing heet dat. In de complexe en veeleisende stagepraktijk is daarvoor meestal te weinig tijd.”

Blinde vlekken opmerken

“Door lessen na afloop heel uitvoerig te analyseren, leren aankomend docenten wat het effect is van hun handelen en krijgen ze oog voor wat ze over het hoofd zien. Ja, dat kost tijd, maar het levert veel op. Als je bijvoorbeeld een video-opname van een les wilt analyseren, is het niet genoeg om een paar fragmenten te bekijken. Je moet het hele lesuur analyseren, anders merk je die blinde vlekken niet op. Je kunt het vergelijken met het analyseren van een voetbalwedstrijd, dat gebeurt ook vanuit allerlei perspectieven en zonder fragmenten over te slaan.”

Het lectoraat

Het lectoraat Didactiek van Wiskunde en Rekenen is ondergebracht bij het Kenniscentrum Leren en Innoveren van Hogeschool Utrecht. Promotor is Paul Drijvers, hoogleraar didactiek van de wiskunde aan de Universiteit Utrecht en tevens werkzaam als lector bij het lectoraat Didactiek van Wiskunde en Rekenen. Co-promotor is Theo van den Bogaart, lerarenopleider wiskunde voor het tweede- en eerstegraadsgebied en onderzoeker bij het lectoraat Didactiek van Wiskunde en Rekenen.

Deel dit artikel