Recordaantal gemeenten telt dak- en thuisloze mensen

De ETHOS-telling vindt dit jaar voor de vierde keer plaats. Wat in 2023 begon met 12 gemeenten in 2 regio’s, is uitgegroeid tot een waardevol en breed ingezet instrument om dak- en thuisloosheid in Nederland beter in beeld te krijgen. Dit jaar participeren organisaties uit 11 regio’s: Rotterdam, Utrecht, Zuid-Hollandse Eilanden, West-Brabant West, Zeeland, Midden-Holland, Drechtsteden en Alblasserwaard, Noord-Veluwe en Zeewolde, Noord- en Midden-Limburg, Groningen en Midden-IJssel.

“Bestaande landelijke cijfers geven geen inzicht in het aantal dak- en thuisloze mensen op gemeentelijk en regionaal niveau, terwijl daar wel behoefte aan is voor het maken van beleid”, zegt Marjam Smeekens van Hogeschool Utrecht. “Bij de ETHOS-telling hanteren we een bredere definitie, zodat ook de verborgen groep dak- en thuisloze mensen in beeld komt. Denk aan kinderen, 65-plussers en mensen die bijvoorbeeld in een auto of op een vakantiepark verblijven in plaats van op straat of in de opvang. Op basis van de uitkomsten kunnen gemeenten vervolgens gericht aan de slag gaan met het oplossen van dak- en thuisloosheid.”

Op 12 mei doen onder andere huisartsen, boswachters, vakantieparken, scholen, maatschappelijke opvangorganisaties, buurthuizen, kerken, woningcorporaties en de dierenopvang mee aan de ééndaagse point-in-time-meting. Smeekens: “Elk jaar melden zich weer nieuwe partijen die zich betrokken voelen bij de telling en het onderwerp. De dierenopvang is zo’n opvallende nieuweling. Ze zien daar steeds vaker dat mensen hun huisdier komen brengen omdat ze dakloos zijn geworden. De betrokkenheid van zoveel verschillende organisaties is cruciaal om te komen tot een werkelijk beeld van de aard en omvang van dak- en thuisloosheid.”

Jona (24), ervaringsdeskundige: “Op mijn twintigste, terwijl ik hard werkte naast mijn opleiding, verloor ik alles en raakte ik dakloos. De realiteit was onwerkelijk: ik was geen stereotype dakloos persoon, maar een schaduw onder de mensen. Terwijl ik mijn weg zocht in de zorg, tussen rijlessen en school door, voelde ik me machteloos. Met slechts één tas vol schoolboeken overleefde ik van bank tot bank, zonder zekerheid, zonder veiligheid. Deze ervaring heeft me geleerd dat dakloze mensen gezien moeten worden. We hebben allemaal behoefte aan steun en verbinding. Daarom is de ETHOS-telling zo cruciaal, het begin van verandering is gezien worden.”

Dankzij de eerdere ETHOS-tellingen weten we dat veel volwassen mannen en vrouwen, jongeren en zelfs kinderen noodgedwongen bij vrienden, familie of derden, of op een camping, in een antikraakwoning, een schuur of in een auto verblijven. In regio’s die aan de eerdere telrondes hebben meegedaan, worden de inzichten al volop gebruikt bij het aanpassen van bestaand beleid en het ontwikkelen van nieuw beleid.

Patricia Platell, programmaleider Kansfonds: “Den Bosch deed mee aan de allereerste telling en loopt door een scala aan maatregelen voorop in de aanpak en preventie van dak- en thuisloosheid. Den Haag heeft de regels voor woningsplitsing en hospitaverhuur versoepeld, Leiden ondertekende een convenant gericht op het voorkomen van huisuitzetting bij een huurschuld, en in Nijmegen, Tilburg en de Valleiregio is de ETHOS-telling de basis geweest om een Wonen Eerst-aanpak vorm te geven.”

De resultaten van de vierde ETHOS-telling worden op 9 december 2026 bekendgemaakt. In totaal hebben dan 220 van de 342 Nederlandse gemeenten zicht gekregen op de omvang en aard van de groep dak- en thuisloze mensen. Daaronder zitten ook de G-4 steden Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht. Smeekens: “Na vier telrondes kunnen we naar verwachting voor het eerst een betrouwbaar landelijk beeld schetsen. Een belangrijke stap, want alleen met heldere en betrouwbare cijfers voor heel Nederland kan dak- en thuisloosheid effectief worden aangepakt.”