Open Universiteit benoemt Roelof Ettema tot bijzonder hoogleraar

“We hebben onze verzorgingsstaat ooit ingericht vanuit de gedachte dat we op elke zorgvraag een professioneel antwoord hebben”, licht Roelof Ettema toe. “Bij een hulpvraag kijken we bijna automatisch naar een huisarts, verpleegkundige of andere professional. Met de groeiende zorgvraag en een tekort aan professionals is dat niet vol te houden. We moeten daarom ook kijken naar wat mensen voor elkaar kunnen betekenen in hun eigen netwerk en gemeenschap.”

De leerstoel is de eerste in Nederland die zich specifiek richt op het versterken van gemeenschappen vanuit zorgnetwerken. Hiermee bouwt Ettema zijn onderzoek aan Hogeschool Utrecht verder uit. Centraal staat de vraag hoe zorgprofessionals de netwerken van mensen kunnen versterken en ondersteunen. Het doel is om de professionele zorg beter te laten aansluiten op wat familie, vrienden, buren en andere mensen in een gemeenschap al voor elkaar kunnen betekenen.

Als voorbeeld noemt Ettema mensen die zich eenzaam voelen of minder mobiel zijn. Zij kunnen bijvoorbeeld samen met buurtgenoten gaan eten. De een doet boodschappen, een ander kookt en weer iemand anders zorgt voor muziek. “Mensen willen van betekenis zijn. Ook als ze zelf zorg of ondersteuning nodig hebben. We moeten daarom niet alleen kijken naar ziekte en beperkingen, maar juist ook naar wat iemand wél kan of kan leren en hoe mensen elkaar kunnen versterken.”

Om mensen op deze wijze beter te ondersteunen, moeten zorg en sociaal werk volgens Ettema nauwer samenwerken. “Nu is de hulp vaak versnipperd. Iemand met meerdere chronische aandoeningen kan bij allerlei verschillende professionals en loketten terechtkomen, terwijl gezondheid, welzijn en de sociale omgeving in het dagelijks leven juist nauw met elkaar samenhangen. Ik zeg altijd: de Afsluitdijk is ook niet vanaf één kant gebouwd. Zorg en sociaal werk moeten naar elkaar toe bewegen.” Volgens Ettema vraagt die beweging om samenwerking met veel meer sectoren, van onderwijs en cultuur tot werk, sociale zekerheid en de inrichting van de leefomgeving.

De onderzoeksgroep van Ettema bij Hogeschool Utrecht is betrokken bij verschillende projecten in zorg en welzijn, waaronder Move of Hope bij het Leger des Heils en Het Goede Gesprek in de Gooi- en Vechtstreek. Daarin wordt onderzocht welke aanpakken werken, voor wie en waarom. Roelof Ettema nodigt politici en beleidsmakers in Den Haag uit om kennis te nemen van de inzichten uit het praktijkonderzoek. “Die kennis hebben we nodig om keuzes te maken over hoe we de zorg in de toekomst organiseren.”

Het Leger des Heils ziet het versterken van gemeenschappen als een belangrijke voorwaarde voor duurzaam welzijn. Mensen kunnen zorg of ondersteuning ontvangen nodig hebben, maar tegelijk ook de ander iets bieden. Die gelijkwaardigheid en wederkerigheid staat centraal in het bijdragen aan zorgzame gemeenschappen. Vanuit die overtuiging is de organisatie betrokken bij de leerstoel.

Roelof Ettema is sinds 2015 hoofddocent bij het Instituut Verpleegkundige Studies en onderzoeker bij Hogeschool Utrecht. Hij leidt de onderzoeksgroep Gepersonaliseerde Integrale Zorg en is medeoprichter van de Master Innovatie in Zorg en Welzijn en de Postmaster Leiderschap voor Complexe Veranderingen. Ettema is opgeleid als verpleegkundige, verplegingswetenschapper en klinisch epidemioloog.