Conferentie Srebrenica

De genocide op meer dan 8000 Bosniërs in Srebrenica is een onderdeel van de Nederlandse canon. In de praktijk worstelen veel docenten met de vraag hoe zij dit complexe onderwerp een plek kunnen geven in hun onderwijs. Op donderdag 3 november 2022 organiseert Hogeschool Utrecht, in samenwerking met vredesorganisatie PAX, een nascholingsconferentie voor docenten uit het voortgezet onderwijs en mbo over Srebrenica.

In de ochtend komen interessante sprekers aan het woord zoals hoogleraar Bob de Graaff en voormalig minister Jan Pronk, die hun licht laten schijnen over de gebeurtenissen in Srebrenica. 's Middags kunt u kiezen om twee verschillende workshops te volgen waarin handvatten aangereikt worden om Srebrenica te bespreken in de klas. Onderaan de pagina vindt u meer informatie over de workshops. 

Aanmelden voor deze bijeenkomst

Praktische informatie
 
Kosten: €75,- (lunch, certificaat en cursusmateriaal inbegrepen). Studenten betalen een gereduceerd tarief van €10,-. Hierbij is echter geen lunch inbegrepen. 
Locatie: ontvangst & ochtendprogramma Padualaan 101, lunch & workshops Padualaan 97, Utrecht

 
Voor inhoudelijke vragen: dhr. Rien Claassen (rien.claassen@hu.nl) of dhr. Pieter Mannak (pieter.mannak@hu.nl). Voor administratieve vragen: talosecretariaat@hu.nl
 
Einde inschrijftermijn: dinsdag 1 november 2022. Wij hopen u op donderdag 3 november in Utrecht te mogen verwelkomen!  

Programma

 08.45 Ontvangst met koffie en thee
 09.15 Korte openingswoorden door Theo Douma (directeur Instituut Archimedes) en dagvoorzitter Dion van den Berg (PAX)
 09.30 Waarom is de Bosnische genocide belangrijk voor het Nederlandse onderwijs? 
Door Alma Mustafić (Hogeschool Utrecht).
Mogelijkheid tot informatieve vragen
 09.50 Genocide en het uiteenvallen van Joegoslavië. Door Bob de Graaff (Universiteit Utrecht)
 10.15 Inleiding tot Genocide. Door Hikmet Karčić. Auteur van 'Torture, Humiliate, Kill: Inside the Bosnian Serb Camp System'. Deze lezing is in het Engels.
 10.40 Mogelijkheid tot informatieve vragen
 10.45 Korte pauze: koffie en thee
 11.00  De worsteling van de Nederlandse politiek met Srebrenica. Door Jan Pronk (o.a. voormalig minister van Ontwikkelingssamenwerking).
 11.25 Panelgesprek onder leiding van de dagvoorzitter: vragen van het publiek aan gastsprekers
 12.00 Lunchpauze
 13.00 Srebrenica in het Nederlandse geschiedenisonderwijs. Door Marc van Berkel (Hogeschool Arnhem-Nijmegen) Docent en onderzoeker.
 13.30 Workshopronde 1
 14.30 Workshopronde 2
 15.30 Plenaire afsluiting door de dagvoorzitter
 15.50 Borrel en afsluiting, uitdeling certificaten

Workshops

In deze workshop kijken we hoe bepaalde frames, uitdrukkingen en foutieve informatie vastgeroest zitten in teksten als het gaat over de genocide in Srebrenica. Tijdens deze workshop legt Marjolijn Koster uit waarom deze niet kloppen, wat de alternatieven zijn en waarom het zo belangrijk is om, 27 jaar na deze gebeurtenis, te blijven publiceren over Srebrenica. Ze zal handvatten geven hoe je Srebrenica als een menselijk verhaal kunt neerzetten, waarin verschillende perspectieven aan bod komen.  
Marjolein Koster is freelance journalist. Ze maakte onder andere de podcast ‘De Val van Srebrenica’ (2020) en schreef meerdere artikelen over dit onderwerp in Nederlandse en buitenlandse media. 

Film wordt in geschiedenislessen vaak gebruikt om empathie op te wekken en de geschiedenis tot leven te brengen. Het is een manier om leerlingen en studenten enthousiast te krijgen voor historische thema’s en tijdvakken. Hierbij vergeten we als geschiedenisdocent veelal stil te staan bij de film als zijnde een bron. Een stempel van de mens, een voetafdruk in een bepaalde tijd, op een bepaalde plaats binnen een bepaalde context. Film is een afspiegeling van de maker en het moment. Op welke manier een maker zijn boodschap (filmisch) vormgeeft en wil overbrengen zijn bewuste keuzes. Het is belangrijk dat leerlingen en studenten zich hier bewust van worden, net als bij teksten, spotprenten, kunstobjecten en archeologische vondsten. In deze workshop gaat Kimber van Valkenburg hier dieper op in aan de hand van de film Quo Vadis, Aida? (Jasmila Žbanić, 101 min 2020) over de val van Srebrenica.  
Kimber van Valkenburg is geschiedenisdocente en filmdidacticus. 

Op het Cygnus Gymnasium in Amsterdam wordt dit jaar voor 38 leerlingen het profielwerkstuk anders ingericht. Ze kiezen allemaal een onderwerp gerelateerd aan Bosnië. Deze leerlingen maken samen met de geschiedenis- en maatschappijleersectie in oktober een studiereis naar Bosnië waar ze uiteraard ook Srebrenica aandoen. In de voorbereiding op deze reis krijgen de leerlingen college, bezoeken ze theatervoorstellingen en kijken films over met name Srebrencia. Inmiddels is het de derde keer dat geschiedenisleraar Erik Ex een dergelijk project uitvoert. In deze workshop leer je hoe projectonderwijs vorm krijgt en wat je nodig hebt om zelf een gelijksoortig project uit te voeren. 

In de klas merkte Stefan Berlijn op dat leerlingen niets van de voorgeschreven lesstof over Srebrenica begrepen. Om het ingewikkelde onderwerp voor jongeren begrijpelijk te maken heeft Stefan Berlijn een jeugdboek geschreven voor jongeren waarin Srebrenica op een begrijpelijke wijze met interessante oefenopdrachten wordt uitgelegd. Stefan Berlijn zal in de workshop aan de slag gaan met het door hem ontwikkelde lesmateriaal.  
Stefan Berlijn is leraar aan basisschool en MBO en heeft een grote passie voor geschiedenis.

Achteraf, op afstand en vanuit een persoonlijk perspectief is het eenvoudig om te oordelen over complexe historische gebeurtenissen. Het is moeilijker om handelingen en beslissingen te begrijpen in het ingewikkelde web van etnische verwikkelingen maar ook het politieke krachtenveld van een historische gebeurtenis. Om leerlingen bewust te maken van die enorme gelaagdheid is mede door Jaap Patist een model ontwikkeld waarin inzichtelijk wordt welke betrokkenen er zijn bij een conflict, en hoe leerlingen inzicht krijgen in de complexiteit daarvan. Deze middag gaat u aan de slag met dit model en een groot aantal betrokkenen bij de gebeurtenissen in en om Srebrenica. 

Pieter Mannak en Jaap Patist zijn docenten aan de Hogeschool Utrecht.

In 2020 ging de theatervoorstelling ‘Gevaarlijke Namen’ in productie waarin Alma Mustafić en voormalig Dutchbatter Ray Braat op indrukwekkende wijze vanuit hun perspectief vertellen over hun ervaringen in Srebrenica. Alma was 14 toen haar vader werd gedood in Srebrenica. Ray was 19 toen hij als militair Bosnische burgers moest beschermen tegen het oprukkende Bosnisch-Servische leger van generaal Mladic. Met de voorstelling mikten Mustafić en Braat vooral op jongeren: zij moeten begrijpen wat genocide is. ‘Gevaarlijke Namen’ van regisseur en schrijver Boy Jonkergouw maakt 'Srebrenica' in al z’n complexiteit invoelbaar. 
 
Het lesmateriaal brengt, net als de voorstelling, twee perspectieven voor het voetlicht: Dat van de slachtoffers en dat van Dutchbatters. Boy Jonkergouw en Ludy de Vos gaan in op de vraag gaan in op de vraag hoe je die twee, soms tegenstrijdige perspectieven respectvol kunt verwerken in coherent lesmateriaal over de genocide. Het lesmateriaal werd ontwikkeld in samenwerking met PAX en is ook los van de voorstelling te gebruiken. Wel worden er nog steeds gastlessen aangeboden. Ludy de Vos diende bij Dutchbat 2 en is nu hoofd Afdeling Erkenning en Waardering van het Nederlands Veteraneninstituut. Het lesmateriaal is getoetst aan een klankbordgroep van zowel overlevenden als Dutchbatveteranen. 

De rol van Nederland bij de genocide in Srebrenica is een open wond, en de vaak omfloerste manier waarop we erover praten maakt het alleen maar moeilijker. Handboeken benadrukken doorgaans de moeilijke positie waar de militairen van Dutchbat in zaten en benoemen zelden de verantwoordelijkheden die Nederland had, en waar we later ook door de rechter op gewezen zijn. Hoe stel je leerlingen in staat deze frames kritisch te benaderen en meer te leren van het behandelen van Srebrenica?
Joost van Egmond is voormalig correspondent in Zuidoost-Europa voor Trouw en de NOS. Hij publiceert geregeld over Srebrenica. Een voorproefje van de workshop ziet u hier https://www.donaustroom.eu/kunnen-we-het-dan-nu-over-nederland-hebben/.

Deel dit evenement